Specijalizirani magazin “Evropska sigurnost i odbrana” (European Security & Defence – ESD) čiju redakciju čine eminentni evropski i američki stručnjaci iz vojne oblasti i sigurnosti sačinio je analizu o situaciji u BiH i regionu kroz prizmu vanjskog utjecaja. Poglavito ruskog.
U analizi magazina, koji se izdaje u 100 zemalja širom svijeta, ističe se da je Zapadni Balkan 2025. godine postao “ključni pokazatelj promjenjivog sigurnosnog poretka u Evropi, oblikovanog povećanom militarizacijom, novim partnerstvima i rastućim vanjskim utjecajem”.
Ključno upozorenje za EU i NATO
Vojni stručnjaci su stoga odaslali jedno ključno upozorenje EU i NATO-u:
“Regija Zapadnog Balkana više ne bi trebala biti tretirana kao periferna briga u kontekstu šire evropske sigurnosti. U kontekstu dramatično izmijenjenog evropskog sigurnosnog okruženja od ruske invazije na Ukrajinu, postala je područje strateškog prilagođavanja i vanjske konkurencije. Od Zagreba do Tirane i Prištine, zatim do Beograda i Sarajeva – odbrambena i sigurnosna dimenzija ovog kutka Evrope se vratila na mapu Evrope”.
Naime, navode da se utjecaj rata u Ukrajini i dalje osjeća u cijeloj regiji, otkrivajući ranjivosti i prisiljavajući modernizaciju odbrane. Istovremeno, ističu, rivalski vanjski akteri – od Turske do Rusije i Kine – agresivno se takmiče za pristup i strateški utjecaj nad EU i NATO-om.
Rezultat je, zaključuju, regija koja se još uvijek pokušava stabilizirati, a istovremeno je u opasnosti da postane sve destabiliziranija, nešto što Zapadu nije preporučljivo ignorirati.
Agresija Moskve
Navodi se da utjecaj agresije Moskve odjekuje “cijelom ovom južnom regijom”.
“Hibridne prijetnje su u porastu, a vjekovne linije razdora se ponovo pojavljuju. U trenutnom evropskom sigurnosnom okruženju, ova nemirna regija ne samo da reaguje na današnje geopolitičke realnosti, već se i prilagođava”, navodi se u analizi.
“Posljedice ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine izazvale su povećanje obrambenih budžeta, nova sigurnosna usklađivanja i odlučniji pristup vanjskim akterima. Države u regiji koje su dugo bile navikle na sigurnosnu dinamiku niskog intenziteta bile su prisiljene mobilizirati se i ponovno naoružavati, a invazija je do srži potresla odbrambeni položaj evropskog kontinenta. Stabilnost na jugoistočnom krilu Evrope danas mnogi promatrači vide kao preduvjet za šire euroatlantsko sigurnosno okruženje. I za NATO i za EU, stabilan Balkan znači manje ranjivosti, manje problema i manje glavobolja na duge staze”, navode vojni stručnjaci ovog magazina.
O Bosni i Hercegovini se u kontekstu trenutnih sigurnosnih izazova navodi sljedeće:
“Unutrašnja politička struktura BiH – podijeljene između dva entiteta ostaje krhka. Ključni elementi rizika uključuju: rukovodstvo Republike Srpske koje učvršćuje svoju secesionističku retoriku; vanjski akteri (Turska, Srbija i Rusija) održavaju utjecaj na različitim stranama domaće podjele, što potencijalno pogoršava lokalne tenzije; lokalna kriza (kao što je obnovljeno nasilje ili rušenje Ustava) mogla bi privući vanjsku intervenciju ili uključivanje NATO-a/EU, sa širim implikacijama”.
Konstatovano je, pak, da su se krajem 2025. godine odnosi Srbije s Rusijom pogoršali jer su američke sankcije Naftnoj industriji Srbije (NIS) – u većinskom vlasništvu ruskog Gazproma – prisilile Beograd da se suoči s krhkošću svoje energetske ovisnosti. Navode da je oklijevanje Moskve da zaštiti NIS izazvalo oštru retoriku između srbijanskog predsjednika Vučića i Kremlja, otkrivajući dublja neslaganja oko isporuka plina i trgovine oružjem.
Pogled na 2026. godinu
Autori navode da će nekoliko događaja biti ključno pratiti u narednoj godini:
1. Kako se manifestuje operacionalizacija odbrambenog sporazuma između Albanije, Hrvatske i Kosova – da li postaje značajan ili ostaje simboličan.
2. Put Srbije: da li produbljuje osovinu s Mađarskom, imajući u vidu izbore u proljeće 2026. godine. Također, stanje odnosa Beograda s Rusijom; da li bi Beograd možda mogao napraviti više koraka u zapadnu orbitu.
3. BiH: da li se poduzimaju daljnji destabilizirajući potezi u entitetu Republika Srpska.
4. Tokovi nabavki: za koje platforme se države odlučuju: Zapadna/NATO vs. Ruska/Kineska.
5. Otpornost na hibridne prijetnje: da li države grade nacionalne kapacitete ili ostaju ranjive na operacije uticaja, energetske sabotaže i dezinformacije.
6. Konkurencija vanjske moći: kako se Rusija, Turska, Kina, zemlje Perzijskog zaliva (putem investicija) i Zapad takmiče za uticaj i pristup odbrambenoj industriji.
