Mađarska pod vlašću premijera Viktora Orbana jedan je od glavnih saveznika Srbije u okviru Evropske unije, u kojoj, nakon čitavog talasa represije, Aleksandar Vučić dobija sve više kritika. Predsjednik Srbije u Mađarskoj je pronašao izvjestan oslonac za svoje nedemokratsko ponašanje i zajedno sa Orbanom se vidi kao neko ko svojim djelovanjem podriva temeljne vrijednosti EU.
Dvije zemlje se vide i kao platforme Rusije, ali i Kine, za ideološki i ekonomski prodor u Evropu, što sve zajedno i Orbana i Vučića dovodi u sve češće sukobe sa Briselom.
Autoritarizam i korupcija spajaju dva lidera
Ako bi se pažljivije analizirali politički profili Vučića i Orbana, moglo bi se reći da, osim autokratskog načina vladanja oni imaju i dosta razlika. Orbanove ključne teme su borba protiv migracije i protivljenje EU-pomoći Ukrajini, gdje se dva lidera razilaze u mišljenju.
Vučić nije toliko pritisnut migrantskom krizom, a dobio je i pohvale EU tokom velikog talasa migracija 2015. godine za dobar tretman migranata. S druge strane, Srbija šalje i oružje u Ukrajinu.
Reklo bi se da su autoritarizam i korupcija spone koje povezuju Budimpeštu i Beograd, kao i nekakva borba protiv stvarnog ili izmišljenog neprijatelja državnog suvereniteta Srbije i Mađarske.
Bratstvo bez ideologije
Teško je pronaći tu neku ideologiju koja ih povezuje, ističe za DW Aleksandar Popov, direktor Centra za regionalizam iz Novog Sada.
„Više je tu riječ o bratstvu po autoritarnosti i jednom podrivačkom odnosu prema EU – Orbana iznutra, a Vučića spolja. To su neki više lični odnosi, koji traju koliko i ta lična prijateljstva, a odnosi država se brzo pokvare kada neko od njih izgubi vlast. Oni su braća i po korupciji i vidimo da i sada Vučić uoči izbora priskače u pomoć, jer teško je Orbanu da siđe s vlasti nakon 16 godina vladavine“, kaže Popov.
Tolerisanje mađarskog revanšizma
Odnosi između Mađarske i Srbije nisu bili posebno dobri zbog pitanja mađarske manjine u Srbiji, ali se to mijenja od dolaska Srpske napredne stranke (SNS) na vlast, skreće pažnju Duško Lopandić, predsjednik Foruma za međunarodne odnose:
„Vlast SNS je u slučaju Mađarske progutala, tako da kažem, elemente istorijskog revanšizma koji postoje u mađarskoj politici, i to su tolerisali. Zauzvrat su dobili podršku mađarske stranke u Srbiji, a kasnije su se razvile i poslovne veze. Tako da je Mađarska nekako dobila previše veliki ulog u Srbiji, prije svega kroz ekonomiju – pretežno u oblasti bankarstva i energetike“, ocjenjuje Lopandić za DW.
Pad Orbana – psihološki udarac
Prognoze daju veće šanse za pobjedu Orbanom protivniku Peteru Mađaru. Ukoliko on pobijedi, to će svakako imati uticaja i na politiku u Srbiji.
To će značiti gubitak jednog značajnog saveznika na međunarodnoj sceni za Vučića, smatra Aleksandar Popov, i dodaje da bi se to „odrazilo i na Savez vojvođanskih Mađara (SVM), koji je u koaliciji sa SNS“:
„Pitanje je kako će se oni ponašati ako u Budimpešti bude neka druga vlast. S druge strane bi to bio i jedan psihološki udarac, jer bi se pokazalo da i oni koji tako dugo vladaju imaju kraj svoje vladavine, i pored toga što su bili autoritarni vladari“, naglašava Popov.
Slabljenje međunarodne pozicije Vučića
Viktor Orban je do sada bio neka vrsta garanta za veto u slučaju pooštravanja stava EU prema režimu Aleksandra Vučića, pa bi Orbanov gubitak izbora bio bi značajan udarac za Vučića, primjećuje Duško Lopandić:
„Oštriji stav EU se ne može isključiti, imajući u vidu drastično povećanje nasilja, korupcije i represije u Srbiji. Orbanov poraz možda ne bi bio odlučujući, ali bi svakako oslabio Vučićevu i međunarodnu poziciju. To bi djelimično uticalo i na Vučićev potencijal unutar srpskog društva“, navodi naš sagovornik.
Krhko partnerstvo
Ukoliko Orban ostane na vlasti, to će značiti da taj dvojac nastavlja svoje djelovanje kao i do sada, smatra Aleksandar Popov, ali istovremeno upozorava da „to partnerstvo dvije zemlje, koje se zasniva na ličnim odnosima dva lidera, može da bude i krhko. Primjer za to je i odnos Vučića i Edija Rame, jer je u jednom trenutku Rama rekao da je Otvoreni Balkan završio svoju ulogu, nakon četiri godine nerazdvojnog partnerstva. Tako će i Orban kalkulisati da li mu je u interesu da ostane blizak sa Vučićem“, napominje Popov.
Mislim da bi u slučaju Orbanove pobjede Vučić „možda mogao da se odluči za varijantu brzih izbora u junu ove godine“, kaže Duško Lopandić:
„To je ipak samo jedan momenat, ali prije svega bi se analiziralo kakva je unutrašnja situacija u Srbiji. Tu vidimo i neke neobične fenomene, poput raspada grupe desnice u parlamentu, i to je jedan od elemenata na kojem vlast uvijek radi pred izbore, a to je da što više rascjepka opoziciju a da privuče što više onih koji su na njihovoj strani“, naglašava Lopandić.
Dva lidera – dva sistema
Dosta je paralela povučeno između vlasti u Srbiji i Mađarskoj, ali naši sagovornici upozoravaju da se čitava priča ne može posmatrati samo iz ugla ličnih veza Vučića i Orbana. Dok Mađarska kao zemlja EU ipak ima poštovanja za neke demokratske standarde, Srbija je, ocjenjuju, bezmalo potonula u potpunu političku i pravnu anarhiju. Izjave predsjednika Ustavnog suda Srbije Vladana Petrova „kako će razmisliti da li će neke predmete raditi ili neće“, i da je „neke teške predmete stavio u fioku“ to i potvrđuju.
Nesumnjivo je da tu postoje razlike, „jer je Vučić već prešao sve crvene linije i ne znam koliko bi ostatak EU trpio bilo kakve korake u sličnom pravcu ukoliko bi Orban ostao na vlasti“, skreće pažnju Popov, i dodaje „da već sada ta veza Vučić- Orban ugrožava i druge evropske zemlje i region“.
Kratka storija o gasovodu
Sama činjenica da je opoziciona stranka Tisa nastala iz disidentskog krila Orbanovg Fidesa, za Duška Lopandića je „prosto nezamisliva situacija kod Vučića“.
„U Srbiji se izbori ne mogu više zvati izborima, a još manje pošteni i pravedni izbori. Srbija je postala poligon za djelovanje stranih službi, uključujući i ruske, i time se Vučić čak i hvali. I tu sada imamo i ovo miješanje u mađarske izbore, i priču o migrantu i eksplozivu kod gasovoda. Ali, tu bi trebalo napomenuti da je za režim u Srbiji ta priča trajala svega 24 sata i nakon toga je zaboravljena“, zaključuje Lopandić za DW.
