Od kada je 26. marta studentkinja Filozofskog fakulteta pronađena mrtva ispred zgrade te ustanove, u fokusu javnosti u Srbiji ponovo su studentski pokret, odnos vlasti prema pobunjenim studentima i profesorima, napadi na državne univerzitete i sve intenzivnije promovisanje privatnih i stranih fakulteta. Iako je istraga o smrti studentkinje u toku, dio javnosti i medija u Srbiji već je donio zaključak – da je smrt 25-godišnje djevojke posljedica „blokaderskog“ studentskog pokreta, a da odgovornost za to snosi rektor Univerziteta u Beogradu Vladan Đokić. Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić izjavio je da je riječ o „ubistvu“, iako takvu kvalifikaciju nije iznijedna od nadležnih institucija.
„Stranica u istoriji odlazećeg režima“
Istoričar i viši naučni saradnik Instituta za filozofiju i društvenu teoriju Univerziteta u Beogradu Milivoj Bešlin ocjenjuje da je „na djelu zastrašujuća i morbidna zloupotreba smrti mlade djevojke“.
„Ono što smo vidjeli prvog dana (poslije smrti studentkinje) na režimskim medijima prešlo je sve granice dobrog ukusa i sve granice dopustivog. To će ući u istoriju beščašća – ta vrsta političke zloupotrebe tragičnog događaja moraće da bude posebna stranica u istoriji ovog odlazećeg režima“, smatra Bešlin.
Pripadnici Uprave kriminalističke policije (UKP) MUP-a Srbije, po nalogu Višeg javnog tužilaštva, izvršili su pretres prostorija Rektorata Univerziteta u Beogradu u okviru istrage povodom smrti studentkinje. Rektor Đokić, kojem je tokom pretresa bilo zabranjeno da napusti zgradu, izjavio je okupljenim građanima da su pripadnici UKP-a ušli u zgradu „bez prethodne najave“ i „bez poštovanja autonomije najstarije obrazovne institucije u Srbiji“.
Uslijedili su žestoki napadi na rektora, u kojima je, između ostalih, učestvovao i predsjednik Srpske napredne stranke Miloš Vučević, koji je rekao da je Đokićev govor bio politički i da je od Univerziteta napravio „partijsku ćeliju“.
Policijski upad i arhiva studentskog pokreta
Profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu Aleksandar Baucal za DW ističe da akademska zajednica, kao i u slučaju pada nadstrešnice u Novom Sadu, zahtijeva utvrđivanje istine i eventualne odgovornosti. Ipak, ukazuje na to da način na koji je UKP ušla u zgradu Rektorata predstavlja „nepoštovanje principa proporcionalnosti i svrsishodnosti pri sprovođenju istražnih radnji“.
I Baucal i Bešlin podsjećaju da je policija iz Rektorata odnijela arhivu studentskog pokreta.
„Strahujem da bi mogli da devastiraju tu arhivu. I do sada su se bavili falsifikovanjem istorije, tako da me ne bi čudilo da su taj upad organizovali i kako bi uništili te arhive, jer se nadaju da će time uništiti ideju društvene pobune u Srbiji“, kaže Bešlin.
Pokušaj „autokratske kontrole“ obrazovanja
Vlasti su prije više od godinu dana počele da promovišu ideju otvaranja franšiza stranih fakulteta u Srbiji, a u posljednje vrijeme to je postala jedna od centralnih tema u oblasti obrazovanja. Baucal naglašava da niko „nije protiv dolaska kvalitetnih stranih univerziteta“, ali dodaje:
„Ako strani univerziteti dolaze bez poštovanja nacionalnih standarda i kroz sumnjive i potencijalno koruptivne aranžmane s onima koji su trenutno na vlasti, to bi dovelo do snižavanja kvaliteta visokog obrazovanja u Srbiji.“
Govoreći o motivima vlasti, on podsjeća da je Srbija, prema relevantnim agencijama, svrstana među autokratske režime.
„Uvjeren sam da je motiv vlasti, koja gubi podršku građana, uspostavljanje autokratske kontrole nad univerzitetima, a ne podizanje kvaliteta. Univerziteti su jedine relativno autonomne institucije koje otvoreno govore o lošem stanju u društvu“, ističe Baucal.
Bešlin smatra da je cilj vlasti da se akademska zajednica, „koja se pokazala kao nesavitljiva u otporu autoritarnom i korumpiranom režimu“, marginalizuje i zamijeni podobnim strukturama.
„Ućutkivanje kritičkih glasova“
Ministar za javna ulaganja Darko Glišić poručio je roditeljima da ne upisuju djecu na „blokaderske fakultete“, jer će im biti vraćena „u kovčegu“. Tu izjavu nije osudio ministar prosvjete Dejan Vuk Stanković, dok je premijer Đuro Macut rekao da su te riječi „rezultat gnjeva“.
Baucal takvu izjavu ocjenjuje kao „veoma opasnu i neodgovornu“.
Crkva i obrazovanje
Vlada Srbije je 2. aprila potpisala Memorandum o razumijevanju sa Srpskom pravoslavnom crkvom o osnivanju Univerziteta „Sveti Sava“.
Bešlin ocjenjuje da je to „kršenje principa sekularnosti“ i podsjeća da je u modernoj istoriji Srbije obrazovanje bilo u nadležnosti države, a ne crkve. „Postavlja se pitanje da li je Srbija slobodno društvo ili prostor u kojem se potiskuju autonomija nauke i obrazovanja“, zaključuje Bešlin.
Baucal upozorava: „Kada lojalnost jednoj političkoj stranci postane osnovni princip visokog obrazovanja – to će biti kraj njegove duge istorije u Srbiji.
(dw)
