Sukob između američkog predsjednika Donalda Trumpa i pape Lava 14. izbio je zbog rata na Bliskom istoku i papinih ponovljenih poziva na mir. Papa je izazvao nezadovoljstvo u Washingtonu izjavama da se Bog “ne osvrće na molitve onih koji vode rat” te da je Trumpova prijetnja da uništi “čitavu civilizaciju neprihvatljiva”.
Trump je odgovorio porukom da je papa “slab po pitanju kriminala i užasan po pitanju vanjske politike”, dok su njegovi saradnici rat na Bliskom istoku opisivali kao “pravedni rat” vođen “u ime Isusa Krista”.
Autor teksta podsjeća da ovakve tenzije nisu nove u historiji Katoličke crkve. Prvi papa Lav (440-461), poznat kao Lav I, suočio se s Atilom “Bičem Božijim” nakon što je ovaj opustošio dijelove Evrope i ušao u Italiju. Bez vojske kojom bi ga zaustavio, papa je posegnuo za pregovorima i prijetnjom božanske kazne.
Prema grčkom historičaru Prisku, Atila je bio toliko zastrašen susretom s papom da je naredio povlačenje iz Italije u Njemačku, gdje je umro manje od godinu kasnije.
Francuski car Napoleon Bonaparta imao je burne odnose s Vatikanom. Kao mladi general napao je Italiju, porazio trupe Papinske države, proglasio Rimsku republiku i zatočio 80-godišnjeg papu Pija VI, koji je preminuo u francuskom gradu Valenceu.
Njegov nasljednik Pio VII odlučio je tražiti kompromis, potpisao je sporazum s Francuskom republikom i otišao u Pariz na Napoleonovu krunidbu, prešutjevši trenutak kada se car sam okrunio.
Odnosi su se ponovo pogoršali kada je papa odbio podržati kontinentalnu blokadu britanske robe, pa je i on završio u zatočeništvu. Nakon Napoleonovog konačnog poraza kod Waterlooa 1815. godine, Pio VII se trijumfalno vratio u Rim kao svojevrsni živi mučenik.
Posebno kontroverzno razdoblje predstavlja pontifikat Pija XII (1939-1958). Prije izbora za papu učestvovao je u sklapanju sporazuma Svete Stolice i Njemačke 1933. godine, koji je dao legitimitet režimu Adolfa Hitlera i obavezao lokalno svećenstvo na uzdržanost dok su nacisti počeli progon Jevreja i drugih manjina.
Kao papa bio je kritiziran što javno nije dovoljno snažno osuđivao nacističke zločine. Njegovi branitelji tvrde da je birao diskretnu diplomatiju kako bi spasio što je moguće više života. Nakon što je Benito Mussolini uveo rasne zakone i izbacio Jevreje s italijanskih univerziteta, Pio XII je neke od ugroženih naučnika zaposlio u Vatikanu, pregovarao je s Brazilom o prihvatu izbjeglica te je hiljade ljudi sklonio u manastirima i samostanima širom Rima.
Po njegovoj smrti, izraelska ministrica vanjskih poslova Golda Meir nazvala ga je “slugom mira” koji je “podigao glas da osudi progonitelje i suosjeća sa žrtvama”, iako njegovo balansiranje između javne šutnje i tajne intervencije i danas izaziva podjele.
Nakon Hladnog rata ističe se i istočna politika Vatikana. Papa Pavle VI (1963-1978), svjestan opasnosti nuklearnog sukoba nakon Kubanske raketne krize, razvio je politiku Ostpolitik, zasnovanu na dijalogu s komunističkim režimima.
Primao je sovjetske lidere u Vatikanu i slao izaslanike u Poljsku, Mađarsku i Rumuniju, što je unutar Crkve bilo osporavano, ali je u istočnoevropskim državama poboljšalo položaj vjernika. Njegov nasljednik Ivan Pavao II (1978-2005) nastavio je ovu liniju, ali uz odlučniji nastup.
Dok je gradio odnose sa sovjetskim liderom Mihailom Gorbačovom, istovremeno je pružao snažnu moralnu podršku poljskom sindikalnom pokretu Solidarnost, čime je dodatno naglasio globalni utjecaj Katoličke crkve.
U novije vrijeme, papa Franjo (2013-2025), neposredni prethodnik Lava, preferirao je kritiku politika umjesto direktnog sukoba s ličnostima.
Uoči Trumpove inauguracije 2017. godine izjavio je da “osoba koja misli samo na izgradnju zidova nije kršćanin”, ali je njegov glasnogovornik kasnije objasnio da se radi o općem stavu, a ne o direktnoj aluziji na američkog predsjednika i njegov plan za zid na granici SAD-a i Meksika. Tokom cijelog mandata Franjo je zauzimao jasne stavove protiv Trumpovih poteza, među kojima se ističe snažna odbrana klimatske politike nakon američkog povlačenja iz Pariškog sporazuma, ali je izbjegavao lične napade.
Politico zaključuje da se i današnji spor Lava i Donalda Trumpa uklapa u dugu liniju sukoba papa s carevima, kraljevima, diktatorima i izabranim liderima. Uprkos promjenama u geopolitičkom poretku, Vatikan nastoji kombinovati moralni autoritet i diplomatske kanale, balansirajući između javnih poruka i tihe, pozadinske intervencije.
