Sutra, 24. januara, navršavaju se četiri godine od početka sudskih postupaka koje je investitor „Buk“ d.o.o. pokrenuo protiv okolišnih aktivistkinja Sare Tuševljak i Sunčice Kovačević, predstavnica neformalne grupe građana STOP izgradnji MHE na Kasindolskoj rijeci. Tužbe su podnesene zbog navodne klevete, a sudski predmeti zvanično su otvoreni 24. januara 2022. godine.
U predmetu protiv Sare Tuševljak tokom četiri godine održano je samo pripremno ročište, dok je u slučaju Sunčice Kovačević održano pripremno ročište i započeto glavno ročište, koje od decembra 2024. godine još uvijek nije završeno.
Kao jedan od ključnih razloga odugovlačenja navode se vještačenja povjerena Centru za vještačenje i procjenjivanje „Zenit“ d.o.o. iz Banje Luke. Prema njihovim navodima, riječ je o „izrazito složenim, stručnim i komplikovanim“ vještačenjima koja zahtijevaju izlazak na teren i visok nivo specijalizovanog znanja. Međutim, vještačenja nisu završena još od maja 2023. godine, niti su dopunjena od decembra 2024., a sud do danas nije zaprimio nalaz vještaka, uprkos višestrukim urgencijama postupajuće sudinice.
Iz Fondacije Atelje za društvene promjene – ACT poručuju da ovakav razvoj događaja ozbiljno zabrinjava i otvara prostor za sumnju u namjerno razvlačenje postupaka.
„Četiri godine trajanja sudskih procesa, bez suštinskog napretka, predstavlja ozbiljno opterećenje za aktivistkinje koje se već godinama bore za zaštitu javnog interesa. Ovakvo odugovlačenje šalje poruku da se građanski aktivizam može kažnjavati iscrpljivanjem, finansijskim pritiscima i dugotrajnim sudskim postupcima“, navode iz Fondacije ACT.
Dodaju da je posebno problematično to što sud do danas nije dobio nalaz vještaka, iako su probijeni svi razumni rokovi.
„Ako institucije ne mogu obezbijediti pravovremena i stručna vještačenja, postavlja se pitanje odgovornosti sistema. Da li zaista nedostaje stručnog kadra ili je cilj obeshrabriti one koji se usuđuju javno govoriti o štetnim projektima i zloupotrebama?“ pitaju iz Fondacije.
Fondacija ACT podsjeća da su ove tužbe međunarodno prepoznate kao SLAPP tužbe – strateški procesi kojima se moćnici koriste kako bi zastrašili, ušutkali i iscrpili građanske aktiviste.
„SLAPP tužbe ne napadaju samo pojedince. One napadaju pravo svakog građanina da javno govori o pitanjima od interesa za zajednicu. Kada se aktivistkinje godinama drže u sudskim procesima bez presude, to je poruka cijelom društvu da je otpor skup i rizičan“, poručuju iz ACT-a.
Na kraju naglašavaju da će nastaviti pružati pravnu i javnu podršku Sari i Sunčici, ali i svim građanima koji se bore za očuvanje prirode i javnog dobra.
„Borba za slobodu govora i pravo na zdrav okoliš nije izbor – to je osnovno demokratsko pravo. Ovaj slučaj postao je simbol šire borbe protiv ušutkivanja kritičkih glasova u Bosni i Hercegovini“, zaključuju iz Fondacije ACT.
