Na karti Evrope koja prikazuje promjene stanovništva od 2000. do 2025. godine, dominira roze boja, koja označava gubitak stanovništva. Zeleno, koje označava rast, vidljivo je uglavnom u gradovima, ekonomskim koridorima i nekoliko zemalja koje su se uspješno prilagodile. Sve ostalo predstavlja zonu demografskog povlačenja.
Autor mape je Miloš Popović, istraživač Instituta za bezbjednost i globalna pitanja (ISGA) Univerziteta u Lajdenu, koji na društvenim mrežama Twitter i Instagram već godinama objavljuje analize mapa za region, Evropu i svijet.
Bosna i Hercegovina
BiH je gotovo u potpunosti prikazana u roze boji. Pad stanovništva nije lokalizovan – zahvata ruralna područja i manje gradove, dok najveći urbani centri tek usporavaju pad. „Zeleno“ se vidi samo u Sarajevu, Banjaluci, Mostaru i na sjeveroistoku zemlje, uglavnom zbog unutrašnjih migracija.
U ovom kontekstu zanimljivo je pomenuti i podatke koje je ovih dana objavio Zavod za statistiku Republike Srpske, a koji kažu da je u prethodnih desetak godina entitet izgubio oko 60.000 stanovnika, prvenstveno zbog negativnog prirodnog priraštaja i unutrašnjih migracija. Odlazak u inostranstvo se konstatuje, ali brojki nema, jer ne postoji sistematsko praćenje vanjskih migracija.
Zato spomenimo i procjenu Amera Osmića, profesora na Fakultetu političkih nauka Sarajevo koji se bavio vanjskim migracijama: “Procjena broja stanovništva se kreće od 2,9 do tri miliona stanovnika, što znači da je BiH u periodu od 2013. do 2025. napustilo 400–450 hiljada ljudi. To su ljudi koji su u vitalnoj dobi, odnosno radno sposobno stanovništvo”.
Regionalni i evropski kontekst
Sličan obrazac prisutan je u Srbiji, Sjevernoj Makedoniji, Crnoj Gori i Albaniji. Nekoliko gradova raste ili stagnira, dok ostatak teritorije gubi stanovništvo. Hrvatska predstavlja blagi izuzetak na obali i uz granicu sa Slovenijom, dok unutrašnjost bilježi isti pad kao i ostatak regiona.
Evropski rast stanovništva uglavnom je koncentrisan u velikim gradovima i urbanim koridorima. Metropole poput Londona, Pariza, Berlina, Madrida i Milana djeluju kao demografski magneti, dok se njihova zaleđa prazne. Irska je posebno zanimljiva jer se čitava izdvaja po kontinuiranom rastu stanovništva i van Dublina.
Ova karta pokazuje ne samo gdje ljudi žive danas, već i gdje će sutra biti škole bez đaka, bolnice bez osoblja i sela bez stanovnika. Za BiH i region, poruka je jasna, bez strateških demografskih i ekonomskih politika, pitanje više nije kako zaustaviti odlazak stanovništva, već kako upravljati teritorijama sa sve manjim brojem stanovnika.
