Uprkos zabrani Okružnog suda u Banjoj Luci i presudi donesenoj u decembru 2024. godine, kojom je, po tužbi Centra za životnu sredinu i mještana Jezera, poništeno drugo rješenje o produženju istražnog roka za detaljna geološka istraživanja bakra, željeza i pratećih metala na istražnom prostoru Jezero, kompanija Yugo Metals ponovo je izašla na teren. Ove informacije objavljene su na stranici „Stop rudnicima u dolini Plive“.
Prema navodima aktivista sa lica mjesta, na terenu se koriste pumpe za izvlačenje vode iz područja Jošavke, čime se nastavljaju aktivnosti koje su sudskom presudom jasno zabranjene i osporene. Ovakvi postupci dodatno pojačavaju zabrinutost lokalnog stanovništva i ekoloških organizacija.
Posebnu zabrinutost izaziva prisustvo privatnog obezbjeđenja na terenu, koje je i ranije onemogućavalo pristup aktivistima, predstavnicima medija, pa čak i institucijama lokalne samouprave, iako za takvo postupanje, kako ističu aktivisti, ne postoje zakonska ovlaštenja.
„Radnici privatnih zaštitarskih firmi nemaju pravo legitimisati građane niti zahtijevati uvid u lična dokumenta, a takva ovlaštenja imaju isključivo policijski organi, u zakonom jasno definisanim situacijama“, poručuju aktivisti.
Javnost je ranije informisana da se tehnička voda navodno propisno odvozi i odlaže putem nadležnog komunalnog preduzeća. Međutim, isto preduzeće je pismenim putem demantovalo bilo kakvu saradnju sa kompanijom Yugo Metals, navodeći da nisu vršili odlaganje tehničke vode. Svjedoci sa terena potvrđuju da je voda bila vidno zamućena, što dodatno ukazuje na moguće ugrožavanje životne sredine.
– Investitori u razgovoru s nama pričaju o transparentnosti i saradnji sa građanima, dok je na terenu sasvim druga priča. Tokom sastanka, od direktora te kompanije, Mladena Lujića, dobili smo niz neistina i dezinformacija. Rekao nam je da ne idu na dubinu veću od stotinu metara tokom bušenja, dok je glavni geolog njihove kompanije u emisiji na televiziji govorio o mnogo većim dubinama. Rekao je da imaju sve potrebne vodne dozvole za vodozahvat iz rijeke Jošavke, da bismo mi isti dan dobili izvještaj od inspekcije u kojem stoji da im vodna dozvola nije potrebna jer vodu uzimaju „povremeno“ (a mašine su radile dan i noć) i da se uzima manje od pet litara vode po sekundi. Potom nam je rekao da otpadne vode odvoze na deponiju u Mrkonjić Grad, a već iste sedmice dobila sam dokument u kojem stoji da deponija u Mrkonjić Gradu nije zaprimila otpadne vode od te kompanije u tom periodu. Niz je neistina i dezinformacija koje su nam plasirane. Tako da su naše sumnje i strah potpuno opravdani – kazala je nedavno Suzana Rajković, predstavnica Udruženja „Dolina Plive“, za naš portal.
Aktivisti upozoravaju da postoje ozbiljne indicije da se istraživanja pokušavaju privesti kraju kako bi se istražni prostor Jezero što prije pripremio za trgovinu na stranim berzama, bez obzira na dugoročne posljedice po lokalno stanovništvo i prirodne resurse.
„Ako se ove aktivnosti hitno ne zaustave, prijeti gubitak pitke vode, trajna ekološka šteta i moguće raseljavanje stanovništva, ne samo u Jezeru, već i nizvodno od rijeke Plive. Ovo je apel za poštovanje zakona, zaštitu prirode i pravo ljudi na zdravu životnu sredinu“, poručuju aktivisti.
Građani su u više navrata organizovali proteste protiv geoloških istraživanja, a takvim aktivnostima protivili su se i odbornici Skupštine opštine, koji su istraživanja obustavili u oktobru 2022. godine, te ponovo sredinom 2023. godine. Ipak, krajem jula prošle godine Narodna skupština Republike Srpske usvojila je izmjene i dopune Zakona o geološkim istraživanjima, čime je lokalnim zajednicama praktično oduzeto pravo odlučivanja o istraživanjima mineralnih sirovina na vlastitoj teritoriji.
Uprkos protivljenju javnosti, kompanija Yugo Metals posljednjih godina intenzivno provodi geološka istraživanja u Bosni i Hercegovini, posebno na području opštine Jezero i okolnim lokalitetima. Aktivnosti obuhvataju terenske radove, geofizička i geokemijska ispitivanja, kao i pripreme za bušenja i uzorkovanje metala.
Ekološki aktivisti podsjećaju da su nadležne institucije zanemarile stav lokalne zajednice. Skupština opštine Jezero je 27. juna 2023. godine odbila zahtjev za produženje saglasnosti za geološka istraživanja, koja je prvobitno izdata 2020. godine od strane Ministarstva energetike i rudarstva Republike Srpske. Uprkos toj odluci, ministar energetike i rudarstva Petar Đokić donio je rješenje o produženju istražnog roka, bez, kako navode aktivisti, ozbiljnog ili javnog protivljenja opštinskih vlasti u Jezeru.
Nezakonitost takvog postupanja, ističu aktivisti, potvrđena je i sudskim odlukama. Okružni sud u Banjoj Luci je 16. decembra 2025. godine, po tužbama Udruženja „Dolina Plive“ i Centra za životnu sredinu, poništio rješenje o produženju roka za izvođenje detaljnih geoloških istraživanja bakra, željeza i pratećih metala na istražnom prostoru Jezero.
Ekološki aktivisti poručuju da neće odustati od borbe za zaštitu doline Plive i da tokom ove godine očekuju da ovo područje dobije zvaničan status zaštićenog prirodnog pejzaža. Rijeka Pliva, duga 32 kilometra, predstavlja prirodni raritet u Bosni i Hercegovini i šire, s izuzetno bogatim biljnim i životinjskim svijetom.
Dodaju da se voda rijeke Plive koristi za snabdijevanje stanovništva pitkom vodom, što dodatno potvrđuje potrebu njene trajne zaštite. Zbog svih ekoloških i društvenih razloga, poručuju, dolina Plive zaslužuje trajnu institucionalnu zaštitu, stav koji dijele brojni ekološki aktivisti širom Bosne i Hercegovine.
(Jajce Online)
