Šta je, a Šta nije? Nije nezanimljivo! Od niže pobrojanih prezimena ja sam u Jajcu
poznavao samo jedno prezime: Sekelj Franjo.

Otuda, se s pravom može i mora postaviti pitanje o stanovništvu Jajca.
Nije to nezanimljivo , daleko od toga… Naseljavanje je teklo iz vise pravaca, ali i raseljavanja su se isto odvijala u više pravaca…

Mislim da je najvažnije da Jajčani osjećaju pripadnost rodnoj grudi pa ma gdje bili.
Da imaju, i osjećaju jajački identitet.

“Bosansku Kraljevinu sa središtem u Jajcu osnovao je Matija Korvin u svom ratu protiv Turaka. 12. septembra 1463. godine Matija je sklopio petrovaradinski savez s Mletačkim duždem Kristoforom Morom. Oni su zajedničkim snagama već početkom jeseni krenuli (Mlečani su išli na Moreju, a Ugari na Bosnu).

29. septembra krenuo je Matija iz Virovitice. Početkom oktobra Matija je prešao Savu kod Gradiške, gdje je zastao i stavio na čelo dela svoje vojske Imbrea Zapolju, požeškog župana, dok je on vodio drugi deo, koji je udario preko Ključa. Njima se pridružio Martin Frankopan s hrvatskim četama.

Već 10. oktobra opsjeli su Jajce. Dok su opsjedali grad, mali hrišćanski odredi su koristili slab otpor Turaka i pljačkali sjevernu Bosnu. Do sredine decembra cijela sjeverna Bosna je pala pod ugarsku vlast.

Turci su junački branili grad, ali kada su na Božić stigle pomoćne čete Vlatka Kosače iz Hercegovine da pomognu Matiji predali su se. Matija je za zaslužnog smatrao vojvodu Imbrea Zapolju pa ga je postavio za prvog bosanskog kralja pod Ugarskom, koji je imao zadatak da štiti Hrvatsku od Turaka.

Spisak jajačkih banova:

Od 1490. godine ugarski vazal Kraljevina Bosna postaje jajačka banovina, jedna polunezavisna banovina u odnosu na Ugarsku. Osnovao ju je Janoš Korvin i Blaž Raškaj.

Vlast Janoša Korvina

Janoš Korvin je s druge strane bio titularni bosanski kralj sa sjedištem u Jajcu. Tokom cijele vladavine Janoš je vladao u Jajcu zajedno sa nekim banom tako da su do 1504. godine vladala dva ili više banova. Ovaj spisak dole je spisak Janoševih suvladara i perioda od kad je Janoš vladao.

  • Blaž Raškaj (1490-?)
  • Juraj Vlatković i Mihajlo Patku (?-9. septembar 1493)
  • Janoš Korvin (1490—1498) (prva vlada)
  • Franjo Berislavić i Baltazar Baćan (1494) (prva vlada)
  • Ladislav Kaniški i Janoš Bebek (prva vlada Janoša Bebeka) (1494-jun 1495)
  • Juraj Kaniški (maj 1495-1499)
  • Ivaniš Berislavić (1499)
  • Janoš Korvin (1499-1504) (druga vlada)
  • Franjo Berislavić (1499-1501) (druga vlada)
  • Baltazar Baćan (1502) (druga vlada)
  • Franjo Berislavić (1503) (treća vlada)

Banovi jajačkog Banata u opadanju

Poslije smrti Janoša Korvina 1504. godine razvilo se vlastoljublje.
U Jajcu se na vlasti najčešće javlja slavonsko-bosanska porodica Berislavića. Svaki ban vladao je po 4 puta, pobune protiv tih vladara su oslabile jajačku banovinu.

Turci su to iskorištavali i upadali u oslabljenu banovinu. Jedan najveći upad desio se 1522. godine kada su Turci iskoristili glad u Jajcu i opsjeli ga. Jovan Tahi i Petar Keplević su kukavički pobjegli i prepustili loše snabdjeven grad samom sebi. Na sreću u posljednji čas grad je došao austrijski nadvojvoda Ferdinand I Habzburški sa svojim četama. Do te pomoći ne bi ni došlo da Ferdinand nije sklopio ugovor s ugarskim kraljem Lajošem II Jageloncom po kome je uzeo pod svoju vlast čitavu Petrovu Hrvatsku.

  • Janoš Bebek (1505) (druga vlada)
  • Juraj Stražemanski (1505—1507) (prva vlada)
  • Bartol Berislavić, Vranski (1507)
  • Juraj Stražemanski (1508) (druga vlada)
  • Nikola Sekelj (1508)
  • Juraj Stražemanski (1508-1510) (treća vlada)
  • Ivaniš Berislavić (druga vlada), Franjo Berislavić (četvrta vlada) i Juraj Stražemanski (četvrta vlada) (1511-početak 1513)
  • Baltazar Alapić (1513—1518)
  • Jovan Tahi (1518-poslije 1522) i Petar Keplević (1520—1526)
  • Stefan Grbonog (1526-početak 1529)
  • Petar Keplević

Pad jajačke Banovine

11. januara 1525. godine Turci su opsjeli Jajce, ali opsadu je okončao hrvatski ban Krsto Frankopan 11. juna. Iza Mohačke bitke 29. avgusta 1526. godine, Petar Keplević predao je grad Ferdinandu. Ovaj je tu postavio za zapovjednika Stefana Grbonoga s malom plaćeničkom vojskom loših njemačkih vojnika.

Bosanski zapovjednik Usref-paša iskoristili Habsburško-zapoljski rat i januara 1528. godine opsjeli Jajce. Početkom 1529. godine zbog ličnih interesa Stefan je predao grad. Iz Jajca Turci su osvojili i Banja Luku, a uskoro i ostatke Jajačke Banovine i to bez ikakve muke. ”

Otkuda je su dolazili doseljenici Jajca, Jezera…, u kasnijem periodu? Postoji mnogo zanimljivih podataka. No nije mi to posebno zanimljivo pitanje. Ne meni iako jeste važno.

 

 

 

(Svjetsko udruženje Jajčana)